Κάστρο Γερακίου

Κτισμένο στα 330 μέτρα υψόμετρο στις δυτικές πλαγιές του Πάρνωνα το Γεράκι του Δήμου Ευρώτα παραμένει ένας από τους πιο παραδοσιακούς οικισμούς της Λακωνίας. Τα παλιά πέτρινα αρχοντικά σπίτια, τα μαγαζάκια του 19ου αιώνα, η εντυπωσιακή είσοδος της οικίας Γεώργιου Μαρούδη του 1907 η οποία έχει αδελφοποιηθεί με την είσοδο του Παλάτσο Ντουρίνι στο Μπολονιάνο της Ιταλίας, μπορεί να υποδηλώνουν τη διαφορετική ταυτότητά του, αλλά δεν μαρτυρούν ούτε την αδιάλειπτη κατοίκησή του εδώ και 2.500 χρόνια, ούτε τα ενδιαφέροντα στοιχεία που συγκεντρώνει.


Για να τα ανακαλύψετε θα χρειαστεί να ανηφορίσετε προς την Ακρόπολη για να δείτε τα ερείπια της πόλης Γερόνθραι, που φαίνεται ότι κατοικούνταν από την 3η χιλιετία π.Χ., να κατευθυνθείτε προς την έξοδο του χωριού για να θαυμάσετε το καλοδιατηρημένο μεσαιωνικό κάστρο (5 χλμ. από το χωριό) που αποτέλεσε στήριγμα του Δεσποτάτου του Μυστρά και συμμετείχε ενεργά μέχρι και στην Επανάσταση και φυσικά να περιπλανηθείτε στις γειτονιές του για να εντοπίσετε τις βυζαντινές εκκλησίες με τις εξαιρετικές τοιχογραφίες που υπολογίζονται στις 30.
Σπάνια περίπτωση βυζαντινού οικισμού

Το Παλιογέρακο αποτελεί μια σπάνια περίπτωση βυζαντινού οικισμού που διατηρεί τη μορφή που είχε τον 15ο αιώνα μ.Χ. χωρίς μεταγενέστερες επεμβάσεις,  επειδή εγκαταλείφθηκε από τους κατοίκους του.

Σήμερα ο βυζαντινός οικισμός του Παλιογέρακου είναι οργανωμένος αρχαιολογικός χώρος μετά το έργο του Ε.Σ.Π.Α. (2007-2013) με τις απαραίτητες υποδομές υποδοχής επισκεπτών. Στην είσοδο του χώρου κατασκευάστηκε κτήριο υποδοχής, διαμορφώθηκαν τα κύρια μονοπάτια του οικισμού, τοποθετήθηκαν ενημερωτικές πινακίδες και πραγματοποιήθηκαν αναστηλωτικές εργασίες στα τείχη του κάστρου και σε επιλεγμένα κτίρια κατοικιών. Οι τοιχογραφίες των εκκλησιών έχουν συντηρηθεί παλαιότερα.
Όνομα, ιστορία και τοποθεσία

Η ονομασία της περιοχής, προέρχεται από έναν Βυζαντινό άρχοντα, ονόματι Ιερακό. Σαν περιοχή παρουσιάζει έντονη κοινωνικό-πολιτισμική δραστηριότητα από αρχαιοτάτων χρόνων (περίπου 4000 π.Χ.) Κατά τους Βυζαντινούς Χρόνους σημειώνεται σημαντική πρόοδος και το Γεράκι αναπτύξει μια ισχυρή δυναμικότητα που του επιτρέπει να πρωταγωνιστεί στην ευρύτερη περιοχή της κοιλάδας. Όλα αυτά έχοντας πάντα ως πρότυπο τις άλλες βυζαντινές επαρχίες. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι το Γεράκι χαρακτηρίστηκε ως μία μικρογραφία του Μυστρά.

Μετά την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως από τους Οθωμανούς ακολουθεί στον ελλαδικό χώρο και η λεγόμενη Φραγκοκρατία (1204 ). Όσο αφορά την Πελοπόννησο, οι Φράγκοι την διαίρεσαν σε 12 μεγάλες βαρονίες και τοπαρχίες. Σε μια από αυτές ανήκε και το Γεράκι το οποίο αποτέλεσε έδρα της ομώνυμης βαρονίας με 6 τιμάρια. Επικεφαλής της περιοχής του Γερακίου, ορίζεται ο Γάλλος βαρόνος Γκι ντε Νιβελε, ο οποίος αποφασίζει την κατασκευή του κάστρου λόγω γεωπολιτικής θέσης (ανάμεσα στα κάστρα Μυστρά και Μονεμβασίας), αλλά και για την εποπτεία της περιοχής του Έλους και γενικότερα της κοιλάδας. Η ακριβής ημερομηνία οικοδόμησης του κάστρου μας είναι άγνωστη, αν και σύμφωνα με την μαρτυρία του Bon, τοποθετείται γύρω στο 1209 με 1210.

Η επιλογή της τοποθεσίας κάθε άλλο τυχαίο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Κτίστηκε σε χαμηλό λόφο, στις νοτιοδυτικές πλαγιές του ορούς Πάρνωνα, χαρακτηρίζεται ως ορεινού τύπου κάστρο, ενώ λόγο της θέσης του, η μορφολογία της περιοχής του προσέφερε και φυσική οχύρωση. Τέλος, η θέση αυτή προσέφερε και την δυνατότητα επικοινωνίας με αλλά κάστρα (Μυστράς, Μονεμβασία)